Jak się chronić przed rakiem?

Zachorowalność w Polsce

Zgodnie z najnowszymi danymi Krajowego Rejestru Nowotworów w 2016 r. w Polsce odnotowano ponad 164 tys. nowych zachorowań na nowotwory złośliwe oraz prawie 100 tys. zgonów nowotworowych. Nowotwory złośliwe nadal stanowiły drugą przyczynę zgonów w Polsce, przyczyniając się do 27,3% zgonów wśród mężczyzn i 24,1% zgonów w grupie kobiet.

Trendy zachorowalności i umieralności na nowotwory złośliwe, które obserwujemy w Polsce, kształtowane są przez strukturę wiekową populacji, ale również poprzez zmiany w narażeniu na poszczególne czynniki rakotwórcze – głównie związane z paleniem papierosów. Niestety, w 2016 r. po raz kolejny wzrosła liczba kobiet, które zmarły z powodu raka płuca, przekraczając tym samym liczbę zgonów spowodowanych rakiem piersi. Wśród mężczyzn obserwowany od wielu lat spadek odsetka palących papierosy ma swoje odzwierciedlenie w zmniejszeniu częstości zachorowań na raka płuca. W 2016 roku po raz pierwszy w Polsce najczęstszym nowotworem mężczyzn był rak gruczołu krokowego, podobnie jak ma to miejsce w innych rozwiniętych krajach Europy. Rak płuca jest drugim najczęściej występującym nowotworem złośliwym mężczyzn. W populacji kobiet w 2016 r. najczęstszym nowotworem złośliwym był rak piersi, następnie rak płuca oraz rak jelita grubego. Niepokojącym zjawiskiem jest wzrost zachorowalności na raka jelita grubego u obu płci.

Więcej najnowszych danych dotyczących epidemiologii nowotworów złośliwych w Polsce można znaleźć w publikacji „Nowotwory złośliwe w Polsce w 2016 r.”, na stronie internetowej Krajowego Rejestru Nowotworów www.onkologia.org.pl w zakładce publikacje.

Ryzyko nowotworów jest większe, jeśli:

masz nadwagę

jesz dużo czerwonego mięsa, szczególnie przetworzonego (wędliny)

jesz mało produktów zbożowych i pełnoziarnistych oraz nasion roślin strączkowych

jesz mało warzyw i owoców

nie uprawiasz aktywności fizycznej

pijesz dużo alkoholu

palisz wyroby tytoniowe

jesz dużo soli kuchennej

często się opalasz i nie stosujesz kremów z filtrem

Jak obniżyć ryzyko zachorowania na raka?

Międzynarodowe zespoły badawcze szacują, że nawet 90% nowotworów determinowanych jest przez czynniki zewnętrzne, na które mamy realny wpływ. Przestrzegając prostych zasad zdrowego stylu życia można w znaczący sposób obniżyć ryzyko wystąpienia nowotworu. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia poprzez propagowanie i wprowadzenie w społeczeństwach zdrowych zachowań można uniknąć nawet 50% przypadków wszystkich nowotworów. Zasady, których należy przestrzegać, zostały opracowane dzięki wieloletnim badaniom naukowym i opublikowane pod wspólnym tytułem „Europejski Kodeks Walki z Rakiem”. Na podstawie dwunastu zaleceń Kodeksu stworzono polską publikację „12 sposobów na zdrowie”, zawierającą następujące porady, pomocne w prowadzeniu zdrowego stylu życia i obniżeniu ryzyka wystąpienia raka:

Jeden papieros zawiera około 7 tysięcy substancji chemicznych, z czego ponad 70 silnie rakotwórczych.

Z powodu wymuszonego biernego palenia każdego roku w Polsce umiera około 2 000 osób, które same nigdy nie paliły.

Nadwaga i otyłość to drugi po paleniu tytoniu najważniejszy czynnik ryzyka wystąpienia nowotworów.

Ogranicz czas spędzany na siedząco. Regularne ćwiczenia chronią m.in. przed rakiem jelita grubego, piersi i błony śluzowej macicy.

Jedz dużo produktów pełnoziarnistych, roślin strączkowych, warzyw i owoców. Ogranicz spożycie wysokokalorycznych produktów spożywczych (o wysokiej zawartości cukru i/lub tłuszczu). Unikaj słodzonych napojów, przetworzonego mięsa oraz ogranicz spożycie mięsa czerwonego i żywności z dużą ilością soli.

Abstynencja pomaga zapobiegać nowotworom. Picie każdej, nawet niewielkiej ilości alkoholu, zwiększa ryzyko zachorowania na raka.

Chroń się przed słońcem, używaj produktów przeznaczonych do ochrony przeciwsłonecznej, nie korzystaj z solarium. Nadmierna ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe wiąże się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi, takimi jak: rak skóry, choroby oczu (np. zapalenie spojówek, zaćma), osłabienie układu odpornościowego.

Chroń się przed działaniem substancji rakotwórczych w miejscu pracy. Postępuj zgodnie z zaleceniami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy. Brak ochrony przed szkodliwymi substancjami chemicznymi obecnymi w miejscu pracy może przyczyniać się do występowania wielu rodzajów nowotworów, np. narażenie na chrom, nikiel czy arsen zwiększa ryzyko wystąpienia raka płuca.

Radon to radioaktywny gaz szlachetny występujący w skorupie ziemskiej. Jego wysokie stężenie przyczynia się do rozwoju raka płuca. Zaleca się regularne wietrzenie pomieszczeń.

Hormonalna terapia zastępcza zwiększa ryzyko rozwoju niektórych nowotworów – ogranicz jej stosowanie. Karmienie piersią zmniejsza ryzyko wystąpienia raka piersi u kobiet, zarówno w wieku przed menopauzą, jak i po niej. Szacuje się, że karmienie piersią przez okres 12 miesięcy zmniejsza ryzyko zachorowania na ten rodzaj nowotworu o ponad 4%. Urodzenie każdego kolejnego dziecka także redukuje to ryzyko o 7%. Stosowanie hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi, błony śluzowej trzonu macicy i jajników.
Udział nowotworów złośliwych spowodowanych wirusowymi lub bakteryjnymi infekcjami szacuje się na 15–20%. Nowotwory te zwiększają ryzyko wystąpienia niektórych nowotworów, mi.in. raka szyjki macicy. Stosowanie szczepień ochronnych jest skutecznym sposobem uniknięcia zachorowania na nowotwory związane z infekcją wirusową.
Szanse wyleczenia raka znacznie zwiększa jego wczesne rozpoznanie. Metody diagnostyczne pozwalają na wykrycie niektórych rodzajów nowotworów jeszcze przed pojawieniem się pierwszych objawów choroby, a nawet wykrycie zmian przedrakowych.

12 sposobów na zdrowie

Więcej szczegółowych informacji dotyczących zaleceń Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem znajduje się w broszurze „12 sposobów na zdrowie”, dostępnej do bezpłatnego pobrania pod adresem: www.12sposobownazdrowie.pl