Dłonie, krwinka, tekst: morfologia pozwala wykryć wiele poważnych chorób.

Dlaczego ważna jest morfologia krwi?

Od wielu lat specjaliści na całym świecie uważają, że morfologia krwi jest odzwierciedleniem stanu naszego organizmu. Jest ona podstawowym badaniem krwi o zastosowaniu zarówno diagnostycznym, jak i profilaktycznym, które pozwala na ogólną ocenę układu czerwonokrwinkowego, białokrwinkowego i płytek krwi. Morfologia krwi pełna (tzw. morfologia 5 diff) obejmuje analizę pięciu frakcji krwinek białych (leukocytów). Morfologia krwi to najprostsze i najszybsze badanie, które może zlecić nasz lekarz rodzinny.

Lekarz rodzinny po przeprowadzeniu wywiadu lekarskiego i po badaniu pacjenta decyduje o potrzebie wykonania morfologii krwi. Jednak hematolodzy (lekarze zajmujący się chorobami krwi) podkreślają, że kluczowe jest wykonywanie morfologii krwi również profilaktycznie –  raz w roku.

Morfologia krwi pozwala na wstępne rozpoznanie niedokrwistości i ich różnicowanie, stanów zapalnych, infekcji, małopłytkowości, jak również umożliwia wstępną diagnostykę chorób nowotworowych szpiku kostnego i układu limfatycznego (chłonnego). Zaleca się aby morfologię wykonywały szczególnie osoby, które od dłuższego czasu skarżą się na przewlekłe zmęczenie i osłabienie, cierpią na nawracające infekcje, mają krwawienia z nosa, dziąseł czy zaobserwowali na skórze wybroczyny, schudli znacząco w ostatnim czasie, skarżą się na nocne poty czy gorączkę nie będącą objawem zakażenia. Należy pamiętać, że zmęczenie, osłabienie czy zmniejszenie naszej wydolności fizycznej to nie zawsze objawy przepracowania i szybkiego tempa życia, ale mogą także  świadczyć o wielu bardzo poważnych chorobach.

Oprócz ilościowego określenia poszczególnych parametrów układu czerwonokrwinkowego (krwinki czerwone, erytrocyty), białokrwinkowego (krwinki białe, leukocyty) i płytek krwi, na podstawie morfologii krwi pełnej (morfologia 5 diff) lub tzw. rozmazu mikroskopowego potocznie zwanego ręcznym lub manualnym można przeanalizować pięć frakcji krwinek białych, tj. neutrofile, limfocyty, monocyty, eozynofile i bazofile. Analiza ta pozwala na wstępną diagnostykę chorób rozrostowych szpiku kostnego i układu limfatycznego, takich jak białaczki szpikowe i limfatyczne oraz zaburzeń funkcjonowania szpiku (m.in. zespoły mielodysplastyczne). Z kolei ocena liczby płytek oraz charakteryzujących je parametrów jest przydatna w diagnostyce krwawień lub stanów zakrzepowych.

Badanie morfologii krwi jest bardzo proste, nieinwazyjne i nie wymaga od nas wielkiego przygotowania. Zazwyczaj wykonuję się je rano, na czczo (optymalnie 12 godzin bez jedzenia), a kolacja zjedzona poprzedniego dnia powinna być lekkostrawna, natomiast przed badaniem można wypić szklankę wody lub niesłodzonej herbaty. Przez 2-3 dni przed badaniem należy powstrzymać się od picia alkoholu i ograniczyć inne używki, takie jak kawę i papierosy, a także nie wykonywać intensywnego wysiłku fizycznego. Do badania morfologii krwi pobiera się krew żylną nakłuwając żyłę kończyny górnej, najczęściej w okolicy zgięcia łokciowego, rzadziej grzbietu dłoni lub przedramienia.

Wynik zarówno pacjent, jak i lekarz kierujący otrzymują zazwyczaj następnego dnia, a w przypadkach pilnych – tego samego dnia. Warto podkreślić, że wynik badania morfologii krwi powinien zawsze skonsultować lekarz. Porównanie naszych wyników badań z zakresami referencyjnymi, które podawane są przez laboratoria, często mogą powodować u pacjenta niepotrzebny lęk i stres. Prawidłowo odczytana morfologia krwi pozwala specjaliście na wstępne postawienie diagnozy i ukierunkowanie dalszych badań. Z wyniku morfologii krwi można dowiedzieć się, czy występuje na przykład niedokrwistość, a na podstawie parametrów jakościowych krwinek czerwonych wstępnie określić jej przyczynę, nadkrwistość, małopłytkowość, nadpłytkowość, zaburzenia ilościowe i jakościowe krwinek białych. Nieprawidłowości w w/w parametrach mogą z kolei nasuwać podejrzenie niedoboru pewnych witamin, niedoborów odporności, zakażenia bakteryjnego czy wirusowego, chorób zapalnych, ale także nowotworów szpiku kostnego lub układu chłonnego.

Profilaktyczna morfologia krwi wykonywana raz w roku może nas uchronić przed konsekwencjami wielu poważnych chorób, których objawy w początkowym okresie choroby mogą być mało charakterystyczne i trudne do uchwycenia.  Wczesna diagnostyka umożliwia podjęcie właściwych decyzji terapeutycznych, co z kolei przekłada się na skuteczność leczenia i rokowanie. Dlatego ważne jest, aby morfologia krwi pełnej (5 diff) stała się standardowym badaniem wykonywanym w ramach badań profilaktycznych u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.

Prof. dr hab. n. med. Ewa Lech-Marańda

Krajowy konsultant w dziedzinie hematologii

Dyrektor Instytutu Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie