Co to jest rak szyjki macicy?
Rak szyjki macicy jest jednym z najbardziej „podatnych na profilaktykę” nowotworów złośliwych u kobiet.
Jakie są czynniki ryzyka rozwoju raka szyjki macicy?
- infekcje wirusem brodawczaka ludzkiego (HR HPV),
- wiek (zachorowalność zwiększa się wraz z wiekiem, szczyt zachorowań przypada pomiędzy 45 a 64 rokiem życia),
- wczesne rozpoczęcie współżycia płciowego,
- duża liczba partnerów seksualnych,
- wiele porodów,
- palenie papierosów,
- stwierdzona wcześniej zmiana patologiczna w badaniu cytologicznym.
Chcesz uniknąć raka szyjki macicy – korzystaj z badań przesiewowych i zaszczep się!
Od 1 sierpnia 2026 r. w ramach Programu profilaktyki raka szyjki macicy wprowadzono nowoczesny przesiewowy test molekularny HPV HR, który zastąpił tradycyjną cytologię. Badanie dla osób ubezpieczonych jest finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
Test HPV HR
HPV HR z genotypowaniem to badanie molekularne, które ma na celu wykrycie obecności DNA lub RNA wysokoonkogennych typów wirusów brodawczaka ludzkiego w wymazie pobranym z szyjki macicy.
Na czym polega badanie
Badanie wykrywa DNA lub RNA wirusa brodawczaka ludzkiego o wysokim ryzyku wywoływania raka szyjki macicy. Jest dostępne bezpłatnie dla kobiet w wieku 25-64 lata. Standardowo wykonuje się je co pięć lat, chyba że istnieją wskazania do częstszej kontroli.
Z perspektywy kobiety pobranie materiału wygląda tak samo jak w przypadku tradycyjnej cytologii. Różnica polega na sposobie analizy próbki i większej skuteczności diagnostycznej. Jeżeli wynik testu HPV HR jest dodatni, z tej samej próbki automatycznie wykonywana jest cytologia płynna (LBC). Nie ma potrzeby ponownego pobierania materiału, co zwiększa komfort pacjentki i przyspiesza diagnostykę.
Co to jest cytologia płynna LBC?
Cytologia płynna (LBC, Liquid-Based Cytology) to nowoczesna metoda badania ginekologicznego w kierunku wczesnego wykrywania raka szyjki macicy i stanów przedrakowych. Polega na pobraniu komórek z szyjki macicy i umieszczeniu ich w specjalnym płynie konserwującym, co zapewnia wyższą dokładność i jakość próbki niż klasyczna cytologia.
Na czym polega i dlaczego warto
- Lepsza jakość: 100% pobranego materiału trafia do laboratorium, ponieważ szczoteczka jest płukana w płynie, a nie rozmazywana bezpośrednio na szkiełku.
- Większa czułość: Rzadziej zdarza się konieczność powtarzania badania z powodu błędów technicznych.
Szyjka to końcowy odcinek macicy uwypuklający się do pochwy. Wyróżniamy część pochwową oraz nadpochwową szyjki macicy. Przez szyjkę przechodzi kanał szyjki, który od góry łączy się z trzonem macicy, a u dołu uchodzi do pochwy w miejscu zwanym ujściem zewnętrznym. Część pochwowa, tarcza szyjki pokryta jest nabłonkiem płaskim, kanał szyjki wyścielony jest nabłonkiem gruczołowym. Pomiędzy tymi nabłonkami znajduje się strefa przejściowa, w której rozwija się większość nowotworów szyjki macicy.
- Termin: Najlepiej wykonać je co najmniej 4 dni po miesiączce i co najmniej 4 dni przed kolejną.
- Wstrzemięźliwość: Unikać stosunków płciowych przez dobę przed pobraniem.
- Bez leków dopochwowych: Przez 2–3 dni nie stosować globulek, kremów, tamponów ani irygacji.
- Infekcje: Wszelkie stany zapalne i infekcje intymne należy najpierw wyleczyć.
RAK SZYJKI MACICY NIE JEST CHOROBĄ UWARUNKOWANĄ GENETYCZNIE.
RYZYKO ZACHOROWANIA NA RAKA SZYJKI MACICY PRZED 25 ROKIEM ŻYCIA W POLSCE JEST BARDZO NISKIE, DLATEGO W PROGRAMIE BADAŃ PRZESIEWOWYCH TEST HPV HR JEST OFEROWANY KOBIETOM OD 25 ROKU ŻYCIA, CO JEST ZGODNE Z ZALECENIAMI EUROPEJSKIMI.
REGULARNE WYKONYWANIE TESTÓW MOLEKULARNYCH HPV HR JEST SKUTECZNĄ METODĄ PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY.
PAMIĘTAJ!
Bezpłatne badanie molekularne HPV HR możesz wykonać raz na 5 lat, między 25 a 64 rokiem życia, w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy.
Program profilaktyki raka szyjki macicy
Dzięki realizacji programu chcemy pokazać kobietom, jak ważne są badania profilaktyczne oraz zachęcić je do ich wykonywania.
Naszym głównym celem jest zmniejszenie liczby kobiet, które chorują i umierają na raka szyjki macicy do poziomu osiągniętego w krajach, które przodują w tym zakresie.
Program skierowany jest do ubezpiecznonych kobiet wieku 25–64 lat, które są zdrowie i nie odczuwają żadnych dolegliwości.
Możesz zrobić test HPV, jeśli nie robiłaś go w ciągu ostatnich pięciu lat, lub 36 miesięcy od ostatniej cytologii profilaktycznej.
Uwaga: Jeśli jesteś w grupie kobiet obciążonych czynnikami ryzyka (zakażonymi wirusem HIV, przyjmujących leki immunosupresyjne) test HPV HR możesz wykonywać co 12 miesięcy, chyba, że lekarz zaleci inaczej (np. po dodatnim wyniku HPV HR).
Dodatkowo: ścieżka opieki dla kobiet z dodatnim wynikiem HPV HR typami innymi niż 16 i 18 i przy prawidłowym wyniku badania cytologii na podłożu płynnym przewiduje kolejne badanie HPV HR za 12 miesięcy.
Możesz zrobić badanie w ramach programu bezpłatnie, jeśli jesteś uprawniona do świadczeń opieki zdrowotnej.
Kobiety, które były leczone z powodu nowotworu złośliwego szyjki macicy, po zakończeniu kontroli onkologicznej (decyzję podejmuje lekarz prowadzący leczenie onkologiczne) ponownie zostają objęte skryningiem.
Rak szyjki macicy nie jest chorobą uwarunkowaną genetycznie. Każda kobieta, w każdym wieku, może być narażona na zachorowanie.
Badanie HPV HR może potwierdzić bądź wykluczyć zakażenie wirusem.
Wynik dodatni wskazuje na podwyższone ryzyko powstania stanów przedrakowych i raka szyjki macicy lub aktualnego istnienia zakażenia wirusem, ale nie jest równoznaczny z diagnozą choroby.
Badanie HPV HR jest bardzo czułe i wykrywa więcej stanów przedrakowych szyjki macicy niż cytologia oraz zakażenia, które nigdy nie doprowadzą do rozwoju zmian chorobowych.
(+) HPV nie oznacza, że kobieta ma raka szyjki macicy -> to może być ostrzeżenie, aby określić następny krok