Otyłość

Na rozwój otyłości wpływa wiele czynników, w tym m.in. genetyczne, środowiskowe, socjoekonomiczne i psychologiczne. Uważa się, że czynniki genetyczne są odpowiedzialne za występowanie otyłości w 25-45%. Dotychczas nie wykryto jednego genu odpowiedzialnego za występowanie zwiększonej masy ciała. Jak wykazują badania, dziedziczenie tego schorzenia ma charakter wielogenowy. Wykazano, że otyłość występuje u 2/3 potomstwa, jeżeli otyli są oboje rodzice, u 50% – jeżeli otyłe jest jedno z rodziców i tylko u 9% dzieci osób szczupłych. Najistotniejszy wpływ na rozwój otyłości wywierają jednak czynniki pozagenowe, w szczególności czynniki środowiskowe, takie jak:

• nieprawidłowe nawyki żywieniowe, a w szczególności spożywanie zbyt dużych ilości żywności w stosunku do zapotrzebowania;
• zwiększenie spożycia wysokoenergetycznych, wysokoprzetworzonych posiłków obfitujących dodatkowo w cukry proste i tłuszcze nasycone, (np. częste spożywanie produktów gotowych, żywności typu „fast food”)
• mała aktywność fizyczna i rozpowszechnienie siedzącego trybu życia;
• problemy emocjonalne, nieprawidłowe relacje rodzinne, wykorzystywanie seksualne, stresujący tryb życia z dużym obciążeniem psychicznym;
• nieprawidłowe odżywianie się kobiety ciężarnej. Okres życia płodowego jest niezwykle istotny dla kształtowania prawidłowej masy ciała dziecka po porodzie i w wieku późniejszym. Wyniki badań wskazują, że nadwaga u matki i nadmierne spożycie energii w okresie prenatalnym sprzyjają otyłości dziecięcej, zwiększając m.in. ryzyko zespołu metabolicznego.

W populacji dzieci i dorosłych najczęściej (w ponad 90% przypadków) rozpoznaje się otyłość prostą (pierwotną), czyli taką, która jest wynikiem długotrwałego dodatniego bilansu energetycznego.

Powstaje ona w skutek zaburzenia równowagi między ilością energii dostarczonej wraz z pożywieniem a ilością energii wydatkowaną przez organizm.

Otyłość wtórna wynika głównie ze schorzeń endokrynologicznych, układu nerwowego, wad genetycznych lub jest skutkiem przewlekłego leczenia.

Przyczyny otyłości wtórnej:

• choroby układu wewnątrzwydzielniczego: choroba Cushinga, niedoczynność tarczycy, niedoczynność przytarczyc, niedobór hormonu wzrostu, hyperinsulinizm, zaburzenia okresu pokwitania, przekwitania i ciąży,
• choroby układu nerwowego: mózgowe porażenie dziecięce, rdzeniowy zanik mięśni, guzy ośrodkowego układu nerwowego, stan po zapaleniu opon mózgowych i mózgu, stan po urazach ośrodkowego układu nerwowego,
• zespoły genetyczne i chromosomalne: zespół Downa, zespół Turnera, zespół Klinefeltera, rzadkie zespoły genetyczne, choroby spichrzeniowe,
• przewlekłe stosowanie leków: steroidów, leków przeciwpadaczkowych, leków psychotropowych i uspokajających.

Stopień nadwagi bądź otyłości mierzy się wskaźnikiem masy ciała określanym jako BMI (Body Mass Index). Oblicza się go, dzieląc masę ciała (w kilogramach) przez wzrost (w metrach) podniesiony do kwadratu.

np. na wstępie wzrost podnosimy do kwadratu 1,70 x 1,70 = 2,89 następnie wagę 75 kg dzielimy przez otrzymaną wartość z wzrostu: 75 / 2,89 = 26

Wskaźnik masy ciała:

• 18,5 –24,9 prawidłowa masa ciała
• 25 –29,9 nadwaga
• 30 otyłość

Ze względu na rozmieszczenie tkanki tłuszczowej w organizmie wyróżniamy dwa typy otyłości: otyłość androidalna (brzuszna – typu jabłko) i gynoidalna (pośladkowo-udowa, typu gruszka). Szczególnie niebezpieczna dla zdrowia jest otyłość brzuszna. Występowanie otyłości brzusznej najłatwiej sprawdzić mierząc obwód talii i biodrach.

Otyłość brzuszną rozpoznajemy, gdy wskaźnik WHR przekracza 0,85 u kobiet, zaś u mężczyzn – 1,0.

Wskaźnik otyłości brzusznej przelicza się u osób, których wskaźnik masy ciała (BMI) jest większy niż 25.

Bądź aktywny fizycznie. Mała aktywność fizyczna, obok błędów w żywieniu, jest najczęstszą przyczyną nadmiernej masy ciała. Zwiększenie aktywności fizycznej korzystnie wpływa na stan zdrowia zarówno fizycznego jak i psychicznego oraz zmniejsza umieralność ogółem. Warto wspomnieć tu też o żywieniu bardziej.