Cukrzyca to choroba cywilizacyjna, która prowadzi do znacznego pogorszenia jakości życia chorych. Z roku na rok jest coraz bardziej powszechna, głównie ze względu na nieprawidłowy styl życia, w tym złe nawyki żywieniowe, brak aktywności fizycznej oraz współistnienie nadwagi i otyłości. Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna (IDF) szacuje, że do 2050 r. liczba pacjentów z cukrzycą wyniesie 853 mln. Niestety, cukrzyca coraz częściej rozpoznawana jest u osób młodych, również dzieci i młodzieży.
Przez ostatnie lata związek między cukrzycą a chorobą nowotworową wzbudzał duże zainteresowanie. Dziś już wiemy, że osoby ze zdiagnozowaną cukrzycą typu II mają zwiększone ryzyko zachorowania na nowotwór jelita grubego, piersi, trzonu macicy, dróg żółciowych oraz pęcherzyka żółciowego. Natomiast chorzy z cukrzycą typu I są bardziej narażeni na rozwój raka wątroby, nerki, żołądka, jajników oraz płuc.
Zaburzenia metaboliczne, które towarzyszą cukrzycy mogą wpływać na ryzyko rozwoju choroby nowotworowej. Zaliczamy do nich m.in. otyłość, insulinooporność, przewlekły stan zapalny czy hiperglikemię.
Z kolei u prawie 20% pacjentów leczących się z powodu nowotworu chorobą współistniejącą jest cukrzyca. Ta grupa pacjentów ma większe ryzyko infekcji i gorsze rokowanie.
Modyfikacja stylu życia odgrywa kluczową rolę w profilaktyce cukrzycy typu 2 i nowotworów.
Jednym z najczęściej polecanych modeli diet w profilaktyce tych chorób jest dieta śródziemnomorska. Jak podają eksperci przestrzeganie diety śródziemnomorskiej okazało się czynnikiem ochronnym m.in. w przypadku raka jelita grubego i piersi oraz cukrzycy typu 2.
Dieta śródziemnomorska odwzorowuje tradycyjny model żywienia mieszkańców basenu Morza Śródziemnego, ale ze względu na szerokie korzyści zdrowotne może być akceptowana i stosowana, z uwzględnieniem produktów lokalnych, także w krajach nieśródziemnomorskich.
Dieta śródziemnomorska charakteryzuje się wysokim potencjałem antyzapalnym i dostarcza organizmowi znaczne ilości nienasyconych kwasów tłuszczowych, błonnika pokarmowego oraz antyoksydantów.
Produkty szczególnie zalecane w diecie śródziemnomorskiej:
– warzywa i owoce- spożycie minimum 400 g dziennie, w proporcji ¾ warzywa i ¼ owoce. Należy wybierać warzywa i owoce sezonowe, różnokolorowe, podawać w formie surowej lub gotowane na półtwardo.
– ryby i owoce morza- co najmniej 2 razy w tygodniu, mogą zastępować dania mięsne, świetne źródło kwasów omega-3.
– pozostałe produkty dostarczające białko takie jak: chude mięso, jaja, niskotłuszczowe, fermentowane produkty mleczne- spożywane w umiarkowanych ilościach.
– pełnoziarniste produkty zbożowe (kasze, ryż, makarony, pieczywo, płatki).
– nasiona roślin strączkowych.
– oliwa z oliwek jako główne źródło tłuszczów, orzechy, pestki.
– woda jako główny napój.
Dodatkowo należy unikać czynników żywieniowych, które mogą zwiększać ryzyko rozwoju nowotworów i cukrzycy: alkoholu, mięsa czerwonego przetworzonego, nadmiaru soli i produktów o wysokim indeksie glikemicznym (np. wyroby cukiernicze, słodycze).
Istotnym czynnikiem w zapobieganiu nowotworom i cukrzycy jest również utrzymanie prawidłowej masy ciała, a w przypadku nadwagi i otyłości dążenie do jej redukcji.
Dieta śródziemnomorska to nie tylko model żywienia ale również styl życia promujący długowieczność. Dlatego warto zadbać o rodzinne spożywanie posiłków, uważne jedzenie, odpowiednią ilość snu, redukcję stresu i zaprzestanie palenia tytoniu.
W zaleceniach podkreśla się, również profilaktyczną rolę aktywności fizycznej o umiarkowanej intensywności (np. spacer, jazda na rowerze, taniec, pływanie). Szczególnie polecany model aktywności fizycznej polega na uprawianiu rożnych rodzajów dyscyplin sportowych w kolejne dni tygodnia, uzależniając je od upodobań, miejsca pobytu oraz pory roku.
Piśmiennictwo:
- World Cancer Research Found International. Continous Update Project: Cancer Prevention and Survival Summary of Global Evidence on Diet, Weight, Physical Activity & What Increases or Decreases Your Risk of Cancer, 2016.
- Janion K. Insulinooporność a zwiększone ryzyko nowotworów. Współczesna Dietetyka, 07. 2024.
- Ubago-Guisado E., et al. Evidence Update on the Relationship between Diet and the Most Common Cancers from the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC) Study: A Systematic Review. Nutrients. 2021; 13(10):3582.
- Kliemann N, Rauber F, Bertazzi Levy R, et al. Food processing and cancer risk in Europe: results from the prospective EPIC cohort study. Lancet Planet Health. 2023 Mar;7(3):e219-e232. doi: 10.1016/S2542-5196(23)00021-9. Erratum in: Lancet Planet Health. 2023 May;7(5):e357.
- https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/zasady-zdrowego-zywienia/dieta-srodziemnomorska-zalecenia-zywieniowe/.