Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) celem badań przesiewowych jest wykrycie stanów przednowotworowych lub nowotworów we wczesnym stadium, tj. zanim jeszcze pojawią się jakiekolwiek objawy choroby.
Co najważniejsze badania profilaktyczne są skierowane do osób, które czują się zdrowe, tj. nie stwierdzają u siebie objawów choroby.
W przypadku raka piersi wczesne wykrycie daje możliwość szybszej diagnostyki i skutecznego leczenia, co znacząco zwiększa szanse na pełne wyzdrowienie.
W Programie profilaktyki raka piersi – badaniem/ testem przesiewowym jest mammografia.
Mammografia
Zalecenia Europejskiego Towarzystwa Obrazowania Piersi (EUSOBI) potwierdzają, że regularna mammografia jest uważana za podstawę badań przesiewowych w kierunku raka piersi.
Należy pamiętać, że wykonywanie mammografii nie zapobiega zachorowaniu na raka piersi, ale mammografia jest skutecznym narzędziem obrazowym do diagnozowania raka piersi we wczesnym stadium (bezobjawowym) i przyczynia się do zmniejszania śmiertelności z powodu tej jednostki chorobowej.
To obrazowa metoda badania gruczołu piersiowego wykorzystująca minimalne dawki promieniowania jonizującego (rentgenowskiego). W trakcie każdego badania profilaktycznego wykonuje się po dwa zdjęcia każdej piersi [w dwóch projekcjach skośnej, czyli przyśrodkowo-bocznej (MLO) oraz kranio-kaudalnej (CC)].
Program profilaktyki raka piersi jest realizowany na podstawie Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych, co m.in. zapewnia prowadzenie postępowania wg ujednoliconych zasad na terenie całego kraju oraz w sposób szczegółowy reguluje wymagania i obowiązki świadczeniodawców, czyli podmiotów udzielających świadczeń.
Program profilaktyki raka piersi realizowany jest w trybie ambulatoryjnym w pracowniach stacjonarnych lub/ i w trybie mobilnym (przez tzw. mammobusy).
Badanie wykonuje się:
– co 24 miesiące u kobiet w wieku od 45 do 74 lat;
– co 12 miesięcy u kobiet w wieku od 45 do 74 lat, które po 5 latach od leczenia chirurgicznego raka piersi pozostają w trakcie uzupełniającej hormonoterapii (HT),
– co 12 miesięcy u kobiet w wieku od 45 do 74 lat, które zakończyły leczenie raka piersi i 5 letni proces monitorowania po zakończonym leczeniu.
Przy określeniu wieku należy wziąć pod uwagę rok urodzenia.
Z Programu nie mogą skorzystać:
– kobiety objęte „Opieką nad rodzinami wysokiego, dziedzicznie uwarunkowanego ryzyka zachorowania na raka piersi lub raka jajnika” na etapie „Nadzór i badania diagnostyczne” realizowaną w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej;
– kobiety objęte „Kompleksową opieką onkologiczną nad świadczeniobiorcą z nowotworem piersi” realizowaną w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, leczenia szpitalnego lub rehabilitacji leczniczej – tj. kobiety diagnozowane, leczone lub rehabilitowane z powodu nowotworu piersi.
Dla ubezpieczonych kobiet profilaktyczne badanie mammograficzne jest bezpłatne.
Pamiętaj!
Podczas zapisu na badanie mammograficzne nie jest wymagane skierowanie ani posiadanie specjalnego zaproszenia.
Obecnie nie ma w Polsce centralnego systemu zaproszeń. Możesz otrzymać zaproszenie wysłane bezpośrednio przez konkretnego świadczeniodawcę jednakże nie jest to warunek niezbędny.
Jeśli spełniasz warunki Programu – nie czekaj na zaproszenie – zgłoś się sama.
Jak przygotować się do badania mammograficznego?
Mammografia nie wymaga specjalistycznego przygotowania!
O czym warto pamiętać:
1) przed badaniem:
- mammografia profilaktyczna nie jest wykonywana kobietom w ciąży,
- wybierając termin zapisu warto sprawdzić swój cykl miesiączkowy – zaleca się by Panie miesiączkujące zgłaszały się na badanie w I fazie cyklu (najlepiej pomiędzy 5 a 12 dniem cyklu), tj. kiedy piersi są mniej wrażliwe na dotyk.
- każda uczestniczka Programu zostanie poproszona o wypełnienie Ankiety kwalifikującej do Programu profilaktyki raka piersi – zatem jeżeli jest taka konieczność warto pamiętać o zabraniu ze sobą okularów oraz zgłosić się na badanie z kilkuminutowym wyprzedzeniem.
- W ankiecie każda z Pań zostanie poproszona m.in. o podanie:
- wieku pierwszej/ ostatniej miesiączki,
- rodzaju hormonalnej terapii (zastępczej) z powodu menopauzy, jeśli jest stosowana,
- liczbie porodów oraz wieku podczas pierwszego porodu,
- odpowiedzi na pytanie czy wśród członków rodziny wystąpił rak piersi (matki, siostry, córki),
- informacji o przebytych zabiegach chirurgicznych w obrębie piersi,
- roku ostatniego badania mammograficznego (jeśli było wykonane),
- odpowiedzi na pytanie czy w ostatnich 4-6 tygodniach odbyło się szczepienie.
- Informacji o dolegliwościach lub zmianach w piersiach* – jeśli występują.
Kobiety, które zgłaszają dolegliwości chorobowe w obrębie piersi powinny być diagnozowane poza programem przesiewowym – w ramach porad w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej. Panie odczuwające niepokojące objawy, niezwiązane z fizjologicznym cyklem, powinny zgłosić się jak najszybciej do lekarza POZ, ginekologa lub onkologa (nie jest wymagane skierowanie), aby rozpocząć odpowiednie postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne.
– By przystąpić do badania mammograficznego niezbędne jest także pisemne wyrażenie zgody na jego przeprowadzenie.
- na badanie należy zgłosić się z wcześniejszymi wynikami (zdjęcia mammograficzne nagrane płycie CD, rzadziej dostępne w formie klisz oraz opisy), o ile były wykonywane.
- na badanie należy zgłosić się z dowodem tożsamości.
- w dniu badania do czasu jego wykonania nie zaleca się stosowania kosmetyków (np. dezodorant, balsam do ciała, talk, perfumy) w okolicach pach i górnej połowy ciała – mogą one bowiem spowodować zmiany obrazu mammograficznego, co w konsekwencji może spowodować konieczność powtórzenia badania. Kosmetyki można zastosować bezpośrednio po wykonanej mammografii.
- przygotowanie do mammografii nie wymaga specjalnej diety ani zmiany trybu przyjmowanych leków.
2) podczas badania:
– badanie jest wykonywane przy użyciu mammografu (aparatu mammograficznego) przez personel medyczny – elekroradiologa (dawniej technik elektroradiologii);
– Uczestniczka badania profilaktycznego powinna powiadomić elektroradiologa, jeżeli ma problemy np. z utrzymaniem równowagi w pozycji stojącej lub posiada implanty albo karmi piersią;
– każda uczestniczka Programu musi rozebrać się od pasa w górę – warto zatem w dniu badania zadbać o wygodny strój – najlepiej założyć strój dwuczęściowy, taki który łatwo jest zdjąć, warto także związać włosy oraz zrezygnować z biżuterii (łańcuszki, duże kolczyki w uszach, kolczyki w sutkach), na czas badania kobieta jest proszona o zdjęcie okularów.
– elektroradiolog ułoży pierś na tzw. stoliku aparatu mammograficznego, dostosowując jego poziom do wzrostu pacjentki, pomoże także ustawić głowę, ramiona i tułów tak, aby umożliwić wykonanie zdjęć.
Zostaną zrobione po dwa zdjęcia każdej piersi – w trakcie badania nastąpi niewielka zmiana w ułożeniu ciała np. poprzez pochylenie się do przodu lub do tyłu, dlatego warto ubrać wygodne płaskie buty, trampki lub niskie obcasy. Wysokie obcasy mogą utrudnić utrzymanie równowagi.
Pierś zostanie uciśnięta przez plastikową płytkę (10-15 sekund na zdjęcie). W trakcie badania ucisk stopniowo zwiększa się, co jest niezbędne, aby uzyskać rzetelny wynik badania.
Pamiętaj: nie ma dowodów na to, że ucisk (kompresja) może prowadzić do powstawania nowotworów.
Ucisk jest stosowany w celu:
- zmniejszenia grubości piersi celem oddzielenia struktury w piersi, zmniejszając w ten sposób nakładanie się cieni tkanek i zapewniając lepszą wizualizację tkanki piersi;
- zmniejszenie dawki promieniowania jonizującego niezbędnego do wykonania wysokiej jakości badania radiologicznego;
- chwilowego ograniczenia ruchu (eliminacji artefaktów ruchowych) – daje pewność, że podczas badania pierś nie poruszy się, powodując rozmazanie obrazu, co mogłoby utrudnić prawidłową ocenę kliniczną.
Cała procedura trwa około 15- 20 minut. Rzeczywista kompresja piersi trwa tylko około 10 do 15 sekund dla każdego obrazu.
Pamiętaj!
Nie bój się mammografii.
Jeśli jesteś zdenerwowana lub zawstydzona, możesz porozmawiać z elektroradiologiem, to przeszkolony personel medyczny, który jest wstanie wyjaśnić przebieg badania krok po kroku, tak by zapewnić wsparcie i by pomóc poczuć się bardziej komfortowo.
Jeżeli Twoją największą obawą jest lęk przed bólem piersi podczas kompresji (10 do 15 s. na zdjęcie) to możesz rozważyć przyjęcie leków przeciwbólowych (dostępnych bez recepty) około godziny przed wizytą.
3) po badaniu w pracowni mammograficznej
Każde zdjęcie mammograficzne zostanie z aparatu mammograficznego przesłane na stację lekarską i ocenione pod kątem obecności podejrzanych zmian. Ocena jest dokonywana niezależnie przez dwóch lekarzy radiologów posiadających udokumentowane doświadczenie w dokonywaniu oceny mammografii skryningowych. W przypadku rozbieżnej oceny zdjęcia zostaną dodatkowo ocenione przez trzeciego lekarza.
W większości przypadków (około 95% badanej populacji) wynik badania jest prawidłowy, to znaczy, że na zdjęciach mammograficznych nie uwidoczniono niepokojących objawów.
Jeśli jednak mammografia wykryje nieprawidłowości – zgodnie z założeniami Programu każda kobieta zostanie skierowana (automatycznie) do etapu pogłębionej diagnostyki.
Wówczas w trakcie konsultacji lekarz radiolog może zlecić dodatkowe badania: mammografię celowaną lub/i USG, a nawet biopsję gruboigłową piersi z pełną diagnostyką (badanie hist.-pat.) z użyciem technik obrazowych, tak by dokładniej przyjrzeć się określonemu obszarowi piersi.
Pamiętaj!
Odbierz wynik badania mammograficznego!
Termin i sposób odbioru/przekazania wyniku powinien być ustalony ze świadczeniodawcą (podmiotem wykonującym badanie mammograficzne) już na etapie rejestracji lub podczas wypełniania ankiety kwalifikującej.
Prawidłowy wynik badania z zaleceniami co do dalszego postępowania może być przekazany za pośrednictwem poczty na adres uczestniczki Programu.
Jeśli nie otrzymasz wyniku zgodnie z ustaloną ścieżką – pamiętaj skontaktuj się ze świadczeniodawcą Programu profilaktyki raka piersi!
Nie zakładaj, że brak wyniku to wynik prawidłowy. Odbierz wynik by mieć pewność.
Beata Janik