Badanie skóry. Dłoń w rękawiczce położona na ramieniu obok pieprzyka.

Jakie zmiany skórne powinny nas zaniepokoić?

Na całym świecie w ciągu ostatnich lat liczba nowych zachorowań na czerniaka istotnie wzrosła. Polska nie pozostaje wyjątkiem i z roku na rok liczba notowanych zachorowań na ten typ nowotworu zwiększa się. Dobrą wiadomością jest to, że jednak mimo wzrastającej zachorowalności, przeżywalność w tej grupie chorych wzrasta. Duży postęp w diagnostyce umożliwia bowiem szybkie wykrycie wczesnych postaci czerniaka. Lepsza wyleczalność jest też efektem rozwoju nowych metod leczenia zawansowanych postaci tych nowotworów. Ponadto, wzrosła także świadomość Polaków, którzy chętniej się badają i obserwują swoją skórę.

Pamiętajmy, że wczesne rozpoznanie czerniaka daje niemal gwarancję na pełne wyleczenie (97-98% szans na wyleczenie). Jednak aby było to możliwe, musimy w pierwszej kolejności udać się na badanie znamion, celem identyfikacji podejrzanej zmiany.

Czerniak to nowotwór złośliwy, który może występować na skórze w każdej lokalizacji (nie ma miejsc, które na pewno ‘są bezpieczne’) i może dotyczyć osób w każdym wieku.

Bardzo ważne w perspektywie szybkiej diagnostyki czerniaka jest samobadanie. Wprawdzie czerniak nie jest związany z występowaniem charakterystycznych objawów jak ból, świąd, pieczenie itd., lecz może posiadać cechy, które dostrzeżone przez pacjenta skłonią do konsultacji lekarskiej i przyspieszą diagnostykę.

W ocenie tego, czy znamię jest łagodne czy złośliwe pomaga Czerniakowe Abecadło, czyli proste kryteria rozpoznania czerniaka:

A – asymetria np. znamię „wylewające się” na jedną stronę

B – brzegi nieregularne, nierówne, ostro odgraniczone

C – kolor o nierównomiernym rozkładzie, mnogość kolorów

D – duży rozmiar, średnica zmiany większa niż 6 mm

E – ewolucja, czyli postępujące zmiany zachodzące w znamieniu (zmiana kształtu, rozkład zabarwienia, wielkości, uwypuklenie się zmiany) – najważniejsza cecha!

Warto również wspomnieć o niebarwnikowych nowotworach skóry tzw. rakach skóry (rak podstawnokomórkowy (BCC) oraz rak płaskonabłonkowy (SCC)), których występowanie jest znacznie częstsze od czerniaka. Ta grupa nowotworów skóry charakteryzuje się wolnym przebiegiem oraz miejscowym zaawansowaniem – jedynie w bardzo rzadkich przypadkach dochodzi do powstania przerzutów odległych. Raki skóry są domeną osób >60rż. i zwykle dotyczą miejsc najbardziej narażonych na ekspozycję słoneczne (twarz, dekolt, ramiona, grzbiety rąk). Z uwagi na bardzo niecharakterystyczne cechy często pozostają długo nierozpoznawalne. Często przypominają niegojące się rany i, jak nazwa wskazuje, nie są zmianami barwnikowymi. Są jednak bardzo łatwe w identyfikacji w badaniu dermoskopowym skóry.

Jeśli zauważymy u siebie podejrzane zmiany skórne, powinniśmy zgłosić się do doświadczonych specjalistów najczęściej dermatologów i chirurgów-onkologów, którzy dokładnie zbadają znamię za pomocą specjalnych narzędzi (dermatoskopu lub wideodermatoskopu). Badanie przeprowadzane u specjalisty jest szybkie, bezbolesne, nieinwazyjne i nie wymaga wcześniejszego przygotowania. Podczas badania lekarz dokładnie obejrzy zmiany skórne całego ciała, włącznie ze skórą głowy, stopami, a także okolicą narządów płciowych, wykorzystując w tym celu dermatoskop – urządzenie, które pozwala na dokładną ocenę zmiany w powiększeniu i odpowiednim świetle bądź wideodermatoskop – urządzenie zapewniające większe powiększenie niż dermatoskop oraz dodatkową możliwość wykonywania zdjęć zmian skórnych i ich zapisywanie.

Oba badania są nieskomplikowaną i wystarczającą metodą do szybkiej identyfikacji podejrzanej zmiany wymagającej leczenia chirurgicznego.

Należy zaznaczyć, że stuprocentowe rozpoznanie nowotworu skóry można postawić jedynie po chirurgicznym usunięciu zmiany i jej badaniu histopatologicznym.

Zaleca się wykonywanie całościowego badania znamion skórnych przynajmniej raz w roku, nie zapominając przy tym o regularnym samobadaniu skóry.

Lekarz medycyny Sylwia Kopeć

Klinika Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków,

Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie Państwowy Instytut Badawczy