Czym jest rak szyjki macicy?
Rak szyjki macicy nie jest chorobą uwarunkowaną genetycznie. Każda kobieta, niezależnie od wieku, może być narażona na zachorowanie.
To poważny problem zdrowotny i społeczny – rak szyjki macicy w Polsce zajmuje 9. miejsce pod względem częstości zachorowań na nowotwory złośliwe u kobiet. Niestety, co roku
z powodu raka szyjki macicy umiera około 1600 Polek.
Czynniki ryzyka
Głównym czynnikiem ryzyka rozwoju raka szyjki macicy jest przetrwałe zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) o wysokim potencjale onkogennym (hrHPV), najczęściej typami 16 i 18.
Poza przetrwałym zakażeniem wirusem HPV do czynników rozwoju raka szyjki macicy należą
- wiek (zachorowalność zwiększa się wraz z wiekiem, szczyt zachorowań przypada pomiędzy 45 a 64 rokiem życia),
- wczesne rozpoczęcie życia seksualnego,
- duża liczba partnerów seksualnych,
- duża liczba porodów,
- niski status społeczny i ekonomiczny,
- palenie papierosów,
- stwierdzona wcześniej zmiana patologiczna w badaniu cytologicznym.
Kto i jak często powinien się badać?
Program profilaktyki raka szyjki macicy skierowany jest do kobiet wieku 25–64 lat, które są zdrowe i nie odczuwają żadnych dolegliwości.
Zatem wszystkie kobiety we wskazanym wieku, bez aktualnych wyników badań profilaktycznych powinny zgłosić się do placówki realizującej etap podstawowy Programu profilaktyki raka szyjki macicy. W zależności od obciążenia dodatkowymi czynnikami ryzyka (np. zakażenie HIV, HPV, stosowanie leków immunosupresyjnych) badania mogą być wykonywane częściej. Kobiety po leczeniu nowotworu szyjki macicy, po zakończonej kontroli onkologicznej, ponownie wracają do regularnego skryningu.
Badania przesiewowe
Badania profilaktyczne w ramach Programu profilaktyki raka szyjki macicy polegają na pobraniu wymazu z ujścia zewnętrznego kanału i z tarczy szyjki macicy.
Badania mogą mieć formę:
- cytologia klasyczna – co 3 lata,
- test HPV HR – co 5 lat. W przypadku dodatniego wyniku testu HPV HR wykonywana jest cytologia płynna (LBC).
Gdy kobieta otrzymuje negatywny wynik testu HPV HR świadczy to o minimalnym ryzyku zachorowania na raka szyjki macicy w ciągu kilku najbliższych lat.
Gdy kobieta otrzymuje dodatni wynik testu HPV HR, nie oznacza to zachorowania na raka, a jedynie wskazuje na przynależność kobiety do grupy podwyższonego ryzyka.
Wykonując badanie cytologiczne można wykryć zmiany przedrakowe i raka we wczesnym okresie zaawansowania choroby. W przypadku stwierdzenia zmian w badaniu cytologicznym, w celu weryfikacji wstępnego rozpoznania może być wskazane wykonanie badania kolposkopowego z celowanym pobraniem wycinków do badania histopatologicznego.
Jak przygotować się do badania?
Odpowiednie przygotowanie ma ogromny wpływ na jakość badania i jego wynik.
Zasady przed badaniem cytologicznym i testem HPV HR:
- 48 godzin przed badaniem:
- nie współżyć,
- nie wykonywać irygacji,
- nie stosować leków dopochwowych.
- Nie zgłaszać się na badanie podczas krwawienia miesiączkowego. Najlepszy czas to 4 dni po ostatnim dniu miesiączki, ale nie później niż 4 dni przed kolejną.
- Od ostatniego badania ginekologicznego lub USG przezpochwowego powinien minąć co najmniej 1 dzień.
Dodatkowe wskazówki dla komfortu:
- Załóż wygodne, luźne ubranie.
- Jeśli czujesz taką potrzebę – przyjdź z osobą towarzyszącą.
Dlaczego to ważne?
Niewłaściwe przygotowanie do badania może skutkować:
- wynikiem fałszywym,
- koniecznością powtórzenia badania,
- niepotrzebnym stresem i stratą czasu.
Każdy nieprawidłowy wynik badania profilaktycznego, który spowodowany jest złym przygotowaniem się do badania to dla nas kobiet ogromny stres, musimy wrócić do placówki medycznej, poświęcić czas, niekiedy niestety długo czekać na kolejny termin badania.
Tymczasem prawidłowe przygotowanie to prosty gest troski o siebie – daje pewność, że wynik jest wiarygodny, a czas spędzony w gabinecie został dobrze wykorzystany.
Pamiętajmy, że badania profilaktyczne są najskuteczniejszą, najtańszą i najłatwiejszą metodą walki z nowotworami. Dzięki regularnym badaniom profilaktycznym w ramach Programu profilaktyki raka szyjki macicy mamy szansę na wykrycie zmian przednowotworowych i dzięki temu możemy uniknąć zachorowania na nowotwór lub wykryć chorobę we wczesnym stadium rozwoju i tym samym dać sobie szansę na szybką diagnozę, wyleczenie i zdrowie.
Dagmara Mokwa
Z-ca Kierownika Zakładu Profilaktyki Nowotworów
Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie,
Państwowy Instytut Badawczy
Warszawa
Źródło:
1. ROZPORZĄDZENIEMINISTRA ZDROWIA z dnia 7 marca 2025 r.
zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych
2..ZARZĄDZENIE NR 36/2025/DSOZPREZESA NARODOWEGO FUNDUSZU ZDROWIA