Każdego roku, 4 lutego, obchodzimy Światowy Dzień Walki z Rakiem. To moment, który przypomina, jak dużym wyzwaniem zdrowotnym pozostają choroby nowotworowe oraz jak ważną rolę odgrywa profilaktyka – zarówno ta, która pomaga zmniejszyć ryzyko zachorowania, jak i ta, która umożliwia wykrycie choroby na bardzo wczesnym etapie. Hasło Światowego Dnia Walki z Rakiem na lata 2025–2027 – „United by Unique” („Zjednoczeni w różnorodności”), podkreśla, że choć nowotwory są wspólnym problemem, każdy przypadek choroby przebiega inaczej i wymaga indywidualnego podejścia.
Nowotwory w liczbach – skala problemu
Według szacunków Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem w 2022 roku odnotowano około 20 milionów nowych zachorowań oraz 9,7 miliona zgonów z powodu nowotworów. Prognozy wskazują, że do 2050 roku liczba nowych przypadków może wzrosnąć o ponad 70%, głównie z powodu starzenia się społeczeństw oraz utrzymującej się ekspozycji na czynniki ryzyka.
W Polsce skala problemu również pozostaje znacząca. Z danych Krajowego Rejestru Nowotworów wynika, że w 2023 roku zarejestrowano niemal 193 tysiące nowych zachorowań oraz ponad 99 tysięcy zgonów z powodu nowotworów złośliwych. Choroby nowotworowe były drugą, najczęstszą przyczyną zgonów w kraju, odpowiadając za około jedną czwartą wszystkich zgonów ogółem. Struktura zachorowań i zgonów nowotworowych różni się w zależności od płci. U mężczyzn najczęściej rozpoznawanym nowotworem jest rak gruczołu krokowego, natomiast jedną z głównych przyczyn zgonów pozostaje rak płuca. U kobiet najczęściej diagnozuje się raka piersi, jednak od kilku lat to rak płuca jest najczęstszą nowotworową przyczyną zgonów, wyprzedzając raka piersi.
Styl życia ma kluczowe znaczenie
Badania wskazują, że zdecydowana większość zachorowań na nowotwory wiąże się z czynnikami, na które mamy realny wpływ. Szacuje się, że nawet 90-95% przypadków ma związek z tzw. modyfikowalnymi czynnikami ryzyka. Do najważniejszych należą palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu oraz nadwaga i otyłość.
W Polsce problem ten jest szczególnie widoczny. Około jedna piąta dorosłych codziennie pali papierosy, a palenie odpowiada za znaczną część zgonów nowotworowych (nawet około 2/3). Ponadto, odsetki osób zmagających się z nadwagą i otyłością oraz konsumpcja alkoholu, są wysokie w porównaniu z innymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej.
W tym kontekście, zmiana codziennych nawyków może znacząco obniżyć ryzyko zachorowania na nowotwory złośliwe, ale również na inne poważne choroby (m.in. choroby układu sercowo-naczyniowego).
Badania przesiewowe – upewnij się, że jesteś zdrowa/zdrowy
Onkologiczne badania przesiewowe, to badania, dla osób które czują się zdrowe i nie mają objawów choroby. Adresowane są do kobiet i mężczyzn w konkretnych grupach wiekowych, wskazanych poniżej. Celem ich przeprowadzania jest przede wszystkim upewnienie się, że jesteśmy zdrowi, ale także – w niektórych przypadkach – wykrycie choroby na możliwie najwcześniejszym, bezobjawowym etapie, co znacząco ułatwia leczenie i daje bardzo duże szanse na całkowite i szybkie wyleczenie.
W Polsce dostępne są bezpłatne, niewymagające skierowania od lekarza, programy badań przesiewowych finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia, w których wykonywane są:
- mammografia: dla kobiet w wieku 45-74 lata, wykonywana co 2 lata (jeśli lekarz nie zaleci inaczej);
- test HPV DNA HR z genotypowaniem – co 5 lat, cytologia klasyczna – co 3 lata – dla kobiet w wieku 25-64 lata (jeśli lekarz nie zaleci inaczej);
- kolonoskopia – dla kobiet i mężczyzn w wieku 50–65 lat, a także dla osób w wieku 40–49 lat, jeśli u krewnego pierwszego stopnia rozpoznano nowotwór jelita grubego; badanie może być wykonywane nawet co 10 lat (jeśli lekarz nie zaleci inaczej).
Informacje o dostępnych badaniach i miejscach ich wykonywania można uzyskać u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, na stronach:
- Narodowego Funduszu Zdrowia – https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/,
- kampanii „Planuję długie życie” prowadzonej przez Ministerstwo Zdrowia – www.planujedlugiezycie.pl
- Narodowego Portalu Onkologicznego – https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/profilaktyka
Regularne korzystanie z badań przesiewowych to jedno z najprostszych, a zarazem najskuteczniejszych działań, które każdy z nas może podjąć na rzecz własnego zdrowia.
Sprawdzone informacje w jednym miejscu – Narodowy Portal Onkologiczny
W przypadku chorób nowotworowych szczególnie ważne jest korzystanie z rzetelnych, sprawdzonych źródeł informacji. Takim miejscem jest Narodowy Portal Onkologiczny.
Portal porządkuje najważniejsze zagadnienia związane z onkologią – od profilaktyki i diagnostyki, przez leczenie, aż po życie po zakończonej terapii. Więcej informacji można znaleźć na stronie: www.onkologia.gov.pl.
dr Paweł Koczkodaj