7 kwietnia obchodzimy Światowy Dzień Zdrowia 2026, którego hasło przewodnie brzmi: „Razem dla zdrowia. Stań po stronie nauki”. Tegoroczna inicjatywa zwraca uwagę na fundamentalną rolę wiedzy opartej na dowodach naukowych oraz znaczenie współpracy międzynarodowej w ochronie zdrowia publicznego.
Centralnym elementem kampanii jest podejście One Health, które podkreśla ścisłe powiązania między zdrowiem ludzi, zwierząt, roślin i środowiska. Współczesne wyzwania zdrowotne, w tym choroby zakaźne, choroby przewlekłe czy zmiany środowiskowe, wymagają skoordynowanych działań opartych na rzetelnych danych naukowych. Tylko dzięki współpracy specjalistów z różnych dziedzin możliwe jest skuteczne zapobieganie zagrożeniom zdrowotnym i budowanie bezpiecznej przyszłości.
Istotnym przykładem praktycznego zastosowania wiedzy naukowej w promowaniu prozdrowotnych postaw jest Europejski Kodeks Walki z Rakiem i jego najnowsze, piąte wydanie (ECAC5). To kompleksowy, oparty na aktualnych dowodach naukowych zbiór zaleceń, który wskazuje, w jaki sposób można ograniczyć ryzyko zachorowania na nowotwory złośliwe. Kodeks obejmuje 14 zaleceń indywidualnych, odnoszących się do stylu życia, czynników środowiskowych oraz działań medycznych, możliwych do wdrożenia na poziomie jednostki.
Niedawno wydana piąta edycja kodeksu wprowadza także zalecenia skierowane do decydentów, dotyczące działań na poziomie populacyjnym. Podkreśla to znaczenie polityk zdrowotnych i środowiskowych w kształtowaniu warunków sprzyjających zdrowiu oraz wzmacnia skuteczność działań profilaktycznych. Takie połączenie perspektywy indywidualnej i systemowej stanowi nowoczesne podejście do zdrowia publicznego.
Każde z zaleceń zawartych w ECAC5 zostało opracowane na podstawie szczegółowych analiz badań epidemiologicznych i klinicznych w toku prac koordynowanych przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (ang. International Agency for Research on Cancer – IARC), będącą częścią Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization – WHO). Oznacza to, że rekomendacje te nie są jedynie ogólnymi wskazówkami, lecz wynikają z udokumentowanej wiedzy naukowej. Ich wdrażanie przyczynia się nie tylko do zmniejszenia ryzyka zachorowania na raka, ale także do ograniczenia występowania innych chorób niezakaźnych, takich jak choroby układu krążenia czy cukrzyca, które często mają wspólne czynniki ryzyka.
Znaczenie takich inicjatyw wyraźnie wpisuje się w ideę tegorocznego Światowego Dnia Zdrowia. Nauka stanowi podstawę skutecznej profilaktyki – dostarcza narzędzi, które pozwalają podejmować świadome decyzje zdrowotne oraz wdrażać działania przynoszące realne korzyści dla całych populacji. Równocześnie wspiera eliminowanie błędnych przekonań i mitów dotyczących zdrowia, które mogą prowadzić do niekorzystnych wyborów.
W warunkach dynamicznego obiegu informacji szczególnego znaczenia nabiera umiejętność korzystania ze sprawdzonych źródeł opartych na dowodach naukowych. Wybór wiarygodnych materiałów przygotowanych przez ekspertów jest jednym z kluczowych elementów skutecznej profilaktyki. Pozwala nie tylko lepiej rozumieć mechanizmy chorób, ale również podejmować działania zgodne z aktualną wiedzą medyczną.
Gdzie szukać sprawdzonych informacji i wsparcia w obszarze profilaktyki?
- Europejski Kodeks Walki z Rakiem: https://cancer-code-europe.iarc.who.int/pl/strona-glowna/
- Narodowy Portal Onkologiczny: www.onkologia.gov.pl
- Kampania Ministerstwa Zdrowia: www.planujedlugiezycie.pl
- Infolinia Krajowej Sieci Onkologicznej (NFZ):
800 190 590 (całodobowo)
→ wybierz: 1 (konsultant NFZ), następnie 3
Rzucanie palenia:
- Ogólnopolska Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym:
801 108 108 - Strona internetowa i konsultacje online: www.jakrzucicpalenie.pl
Zdrowa dieta i aktywność fizyczna:
- Centrum Edukacji Żywieniowej (PZH): www.ncez.pzh.gov.pl
- Diety NFZ (jadłospisy i materiały): www.diety.nfz.gov.pl
- Akademia NFZ (program aktywności fizycznej): www.akademia.nfz.gov.pl
Szczepienia:
- Oficjalny serwis informacyjny: www.szczepienia.gov.pl
Badania profilaktyczne i przesiewowe:
- Narodowy Fundusz Zdrowia: www.nfz.gov.pl
(zakładka: „Dla Pacjenta” → „Profilaktyka”) - Infolinia KSO (NFZ):
800 190 590 (całodobowo)
→ wybierz: 1, następnie 3 - Kampania Ministerstwa Zdrowia: www.planujedlugiezycie.pl
- Narodowy Portal Onkologiczny: www.onkologia.gov.pl
- Infolinia Krajowej Sieci Onkologicznej (NFZ):
800 190 590 (całodobowo)
→ wybierz: 1 (konsultant NFZ), następnie 3
Materiały publikowane w tych źródłach są przygotowywane w oparciu o aktualne dane naukowe oraz doświadczenie specjalistów, co zapewnia ich wysoką wiarygodność.
Świadome korzystanie z wiedzy naukowej, połączone z codziennymi wyborami sprzyjającymi zdrowiu, stanowi fundament działań profilaktycznych. W tym ujęciu nauka nie tylko opisuje rzeczywistość, lecz realnie ją kształtuje, wspierając rozwój zdrowia społeczeństw.
dr hab. n. med. Paweł Koczkodaj, EMBA